عصر مظفری
جنگ روسیه و ژاپن و تکانه روانی پیروزی مشروطه آسیایی
شاهنشاهی
بهمن ۲۴۶۲ تا شهریور ۲۴۶۴
میلادی
فوریه ۱۹۰۴ تا سپتامبر ۱۹۰۵
خلاصه
شکست امپراتوری روسیه در محاصره پورت آرتور و نبرد دریایی تسوشیما در برابر ژاپن؛ شکستن طلسم برتری نژادی و نظامی غرب در افکار عمومی آسیا و انعکاس گسترده آن در روزنامه حبلالمتین و اشعار ادیبالممالک فراهانی در لزوم قانونخواهی.
زمینه
بازسازی میجی ژاپن را به امپریالیسم صنعتی رساند. روسیه و ژاپن بر کره و منچوری ساییدند. سرمایهدار روسی امتیاز چوب کنار رود یالو گرفت. امپراتور ژاپن در ژانویه ۱۹۰۴ به تزار نامه نوشت و تقسیم نفوذ خواست. تزار جواب نداد. غرور نژادی را جای دیپلماسی گذاشت. جنگ از بندر پورت آرتور آغاز شد و تا سپتامبر ۱۹۰۵ با وساطت آمریکا پایان یافت.
چه رخ داد
۱. شکست لجستیک تزار
روی کاغذ بودجه و نفر و توپ با روسیه بود. قوا در غرب بود و باید به شرق میرفت. بخشی از خط آهن یکطرفه بود؛ کنار بایکال صد کیلومتر را با اسب میپیمودند. ناوگان از دریای سیاه از سوئز و اقیانوس هند ماهها راه داشت. در زمستان ۱۹۰۴ ژاپن روس را از کره بیرون کرد. معاهده پورتسموث خروج از شبهجزیره را تثبیت کرد.
۲. حبلالمتین و شعر ادیبالممالک
در ایران پیروزی دولت آسیایی صاحب قانون و صنعت بر استبداد تزار، باور به برتری ذاتی غرب را شکست. حبلالمتین کلکته ژاپن را در قطار دول با تربیت و علم نوشت و گفت اگر اهالی ایران اراضی بایر را دایر کنند و علم را به پایه ژاپن برسانند، حساب دیگری میشود. ادیبالممالک فراهانی سرود: حدیث شوکت ژاپن بگوی و میکادو. طالبوف صنعت و پارلمان ژاپن را در رسائل ستود.
۳. کسروی: جنگ در روزنامهها
کسروی جنگ ترانسوال و سپس جنگ ژاپون و روس را در روزنامهها میگذارد. بیدارشدگان با خشنودی میخواندند. ژاپون تا چندی پیش گمنام بود و در سایهٔ مشروطه به آن جایگاه رسید. نام پورت اتور، مارشال اویاما، و جنرال کروپاتگین زبانزد شد. مثل روز این بود:
«مگر پورت آتور را کشادهای که چنین میبالی؟!..»
پیامد
جنگ، انقلاب ۱۹۰۵ را شعلهور کرد و در ایران این جمله را جا انداخت که قانون و کارخانه ضامن اقتدار است. مشروطهخواهان این تکانه را با خبر دوما در یک کفه گذاشتند. کسروی سود روزنامه را آگاهی از همین پیشامدهای بزرگ جهان میشمارد.
سالشمار
بهمن ۱۲۸۲
شاهنشاهی بهمن ۲۴۶۲
میلادی فوریه ۱۹۰۴
آغاز جنگ
حمله ژاپن به پورت آرتور پس از سکوت تزار.
شهریور ۱۲۸۴
شاهنشاهی شهریور ۲۴۶۴
میلادی سپتامبر ۱۹۰۵
صلح پورتسموث
خروج روسیه از کره؛ بازتاب در جراید فارسی.
داوری منابع
پیروزی ژاپن به ایرانیان ثابت کرد که قانون اساسی و صنایع نوین ضامن غلبه یک دولت آسیایی بر استبداد تزار است.
کسروی جنگ را تکانهای میداند که در ایران این جمله را جا انداخت که قانون و کارخانه ضامن اقتدار است. مشروطهخواهان آن را با خبر دوما در یک کفه گذاشتند.
دوره
پادشاه
کسان
- علیاکبر دهخداطنزپرداز و نویسندهٔ صور اسرافیل
بهرهگیری از نمادهای پیروزی مشروطه در مقالات صوراسرافیل.
- عبدالرحیم طالبوف تبریزینظریهپرداز مشروطه و آموزش عمومی؛ وکیل دورهٔ اول مجلس
ستایش از پیشرفتهای صنعتی و نظام پارلمانی ژاپن در رسائل خود.