عصر ناصری
افتتاح و تمرکز ضرابخانه دولتی تهران با ماشینآلات مدرن
شاهنشاهی
خرداد ۲۴۳۶
میلادی
ژوئن ۱۸۷۷
این ورقه بخشی از استقراض نخست دولت ایران از روسیه (۲۲.۵ میلیون روبل) است. ضرابخانهٔ ماشینی همان بحران نقره و مس را ساخت که استقراض روس برای پر کردن خزانهاش آمد.
خلاصه
راهاندازی نخستین کارخانه مکانیزه ضرب مسکوکات در پایتخت با ادوات اتریشی؛ واگذاری استیجاری دارالضرب به امینالضرب و بحران تقلب در عیار پول سیاه مسی در دهه ۱۲۷۰ ش.
زمینه
تصمیم ناصرالدینشاه برای تمرکز ضرب سکه با ماشینآلات مکانیزه اتریشی در خرداد ۱۲۵۶ ش.
چه رخ داد
۱. بحران پول سیاه و تقلب امینالضرب
دارالضرب به امینالضرب اجاره داده شد. او عیار مسکوکات مسی شاهی را کاهش داد و پول سیاه انبوهی وارد بازار کرد که تورم شدید دهه ۱۲۷۰ ش را آفرید.
۲. کسروی: ضرابخانه در شمار واردات اروپا
کسروی در شمار چیزهایی که در پنجاه سال پادشاهی ناصرالدینشاه از اروپاییان گرفته شد تلگراف، تلفون، پستخانه، ضرابخانه، چراغ گاز و ادارهٔ پولیس را میآورد. وزارتخانهها به شیوهٔ اروپا برپا شد و دارالفنون در تهران و تبریز بنیاد یافت.
پیامد
دستور توقف ضرب مسکوکات مسی توسط شاه در ۱۲۷۵ ش و تداوم بحران معیشتی تا عهد مظفری. کسروی ضرابخانه را در فهرست واردات اروپا از زمان ناصرالدینشاه میگذارد.
داوری منابع
تمرکز ضرب سکه آغاز نوسازی پولی بود، اما اجاره دادن آن به بخش خصوصی بحران پول سیاه را آفرید.
کسروی ضرابخانه را در ردیف تلگراف و پستخانه و دارالفنون میگذارد: چیزهایی که در پادشاهی ناصری از اروپا گرفته شد.
دوره
پادشاه
کسان
- حاج محمدحسن امینالضرببزرگتاجر و رئیس ضرابخانه؛ بانی مجلس وکلای تجار
تصدی و اجاره ضرابخانه دولتی و ضرب مسکوکات جدید.
- میرزا علیخان امینالدولهصدراعظم اصلاحگر پیش از مشروطه
پیگیری واردات ماشینآلات مکانیزه از اتریش.