برو به محتوا
شیر و خورشید، نشان تاریخی ایران

گاهنامهٔ مشروطه

امین‌الدوله · صدراعظم

میرزا علی‌خان امین‌الدوله

صدراعظم اصلاح‌گر پیش از مشروطه

زاد

هجری شمسی

شاهنشاهی

۲۴۰۲

میلادی

۱۸۴۴

مرگ

هجری شمسی

شاهنشاهی

۲۴۶۳

میلادی

۱۹۰۴

تبار و خاستگاه
تهران؛ خاندان امینی و مجدالملک لواسانی.
خانواده
میرزا علی‌خان امین‌الدوله؛ فرزند میرزا محمد مجدالملک (نویسنده رساله مجدیه).
پایگاه اجتماعی
دیوان‌سالاران اصلاح‌طلب و نخبگان متجدد قاجار.
چرا در این داستان است
صدراعظم نواندیش مظفرالدین‌شاه، حامی ورود میرزا حسن رشدیه به تهران، بانی مدارس نوین و استخدام مستشاران بلژیکی.

خلاصه

صدراعظم اصلاح‌طلب دوران مظفرالدین‌شاه پیش از اوج‌گیری جنبش. حامی تأسیس مدارس نو و استخدام بلژیکی‌ها برای گمرک. پیش از صدور فرمان مشروطه درگذشت. کسروی او را با حسرت یاد می‌کند.

زندگی و کار

اصلاحات اداری و معارفی

امین‌الدوله با تکیه بر تربیت نوین، اداره پستخانه و گمرک را اصلاح کرد. در دوران کوتاه صدارتش (۱۲۷۶–۱۲۷۷ ش)، با اختصاص ملک شخصی خویش مدرسه رشدیه تهران را بنیاد نهاد و هیئت گمرکی بلژیک به ریاست ژوزف نوز را به ایران فراخواند تا به فساد اجاره‌داری مالیاتی پایان دهد.

سقوط صدارت و انزوا

سیاست‌های اصلاحی او با مقاومت دربار، درباریان مواجب‌بگیر و مخالفت سفرای روس و انگلیس مواجه شد. پس از عزل به املاک خود در لشت‌نشای گیلان رفت و پیش از صدور فرمان مشروطیت درگذشت.

داوری منابع

این‌ها حکم تاریخ نیستند. حرف هر کتاب جدا آمده تا کسروی با ناظم‌الاسلام یا براون قاطی نشود.

احمد کسروی — تاریخ مشروطهٔ ایران
مقدمات بیداری؛ صدارت امین‌الدوله

کسروی او را یکی از اندک‌شمار رجال قاجار می‌داند که معنی اصلاح را می‌فهمیدند. افسوس می‌خورد که دولت او زود افتاد و جای به اتابک داد.

فریدون آدمیت — ایدئولوژی نهضت مشروطیت ایران
فکر آزادی و صدارت امین‌الدوله

آدمیت امین‌الدوله را در تبار رجال فراهانی و نوساز می‌گذارد. اصلاحات گمرک و پست را ابتکار او می‌شمارد، هرچند بعدها به دست نوز بلژیکی افتاد.

پادشاه همزمان

پیوستگان