تصویب و توشیح نظام‌نامه انتخابات صنفی و طبقاتی مجلس اول

حسن پیرنیا (مشیرالملک)، حسین پیرنیا (مؤتمن‌الملک)، صنیع‌الدوله، مخبرالسلطنه و صدیق حضرت نظام‌نامه را در ۵۱ ماده بر پایه قوانین فرانسه و بلژیک تدوین کردند. انتخابات در شش طبقه (شاهزادگان، علما، اعیان، تجار، ملاکین و اصناف) سامان یافت. شرط سنی رای‌دهندگان ۲۵ سال و داوطلبان ۳۰ سال تعیین شد. کسروی می‌گوید نظامنامه چند گونه نوشته شد و از رویهمرفتهٔ آنها یک نظامنامهٔ بهتری پدید آوردند؛ چنین نهاده شد که روز پنجشنبه چهاردهم شهریور (۱۶ رجب) به دستینهٔ شاه رسد.

بندی مبنی بر منع افراد «معروف به فساد عقیده و متظاهر به فسق» درج شد تا از ورود دگراندیشان و ازلیان سرشناس به مجلس جلوگیری شود. زنان و نظامیان نیز از حق رأی محروم ماندند.

به دلیل پیش‌بینی کارشکنی حکام ولایات و تاخیر نمایندگان ایالات، ۶۰ کرسی به تهران اختصاص یافت تا مجلس بدون معطلی کار خود را آغاز کند. کسروی می‌نویسد هواداران خودکامگی شاه را پشیمان گردانیدند و او از دستینه نهادن بازایستاد. شنیده شد عین‌الدوله که به اوشان رفته بود به مبارک‌آباد آمده و گفته می‌شود به شهر خواهد آمد. مردم شوریدند و کسانی می‌کوشیدند فتوا از علما برای بیرون کردن امیر بهادر و نصرالسلطنه و حاجب‌الدوله بگیرند. پس از تحصن تجار، شاه در هفدهم شهریور (۱۹ رجب) به نظامنامه دستینه نهاد و دستور داد عین‌الدوله آهنگ خراسان کند. در تهران به برگزیدن نمایندگان شصت‌گانه آغاز کردند.

کسروی می‌گوید پس از دستینه هم چگونگی را به شهرها آگاهی نمی‌دادند. جلوگیری از تلگراف به حال خود می‌بود. مشیرالدوله جانشین عین‌الدوله شده و همان رفتار را می‌کرد. حکم پایان گفتار دوم: تکان تبریز آخرین امید دربار را خواهد برد. انجمن ایالتی تبریز و بست کنسولگری را گفتار بعد می‌نویسد؛ اینجا همان اشاره بس است.