شاه ایران
مظفرالدینشاه
زاد
شاهنشاهی
۲۴۱۲
میلادی
۱۸۵۳
مرگ
شاهنشاهی
۱۸ دی ۲۴۶۵
میلادی
۸ ژانویه ۱۹۰۷
- تبار و خاستگاه
- دارالخلافه تهران؛ فرزند چهارم ناصرالدینشاه قاجار از شکوهالسلطنه.
- خانواده
- دودمان قاجاریه؛ نزدیک به چهار دهه در تبریز ولیعهد بود و پس از او فرزندش محمدعلی میرزا به تخت نشست.
- پایگاه اجتماعی
- پادشاهی مطلقه قاجار؛ پادشاهی علیل، اهل تسامح و مقروض به بانکهای خارجی.
- چرا در این داستان است
- صدور فرمان مشروطیت در ۱۴ مرداد ۱۲۸۵ و توشیح قانون اساسی ۵۱ مادهای در واپسین روزهای حیات به نام او در تاریخ ثبت شده است.
خلاصه
شاه بیمار و سفرکننده. فرمان را امضا کرد چون بست و مهاجرت او را در تنگنا گذاشت، نه چون مشروطهخواه بود. با مجلس سر ستیز نداشت. پسرش عکس اوست.
زندگی و کار
دوران ولیعهدی و صدارتهای متزلزل
مظفرالدینشاه نزدیک به چهل سال در دارالسلطنه تبریز در انتظار سلطنت به سر برد و در این مدت با خوی گشادهدستانه و بدهیهای سنگین به تجار آذربایجان زیست. با ترور ناصرالدینشاه در اردیبهشت ۱۲۷۵ به تخت نشست. در دوره ده ساله پادشاهی او، صدارت میان چهرههای رقیب چون امینالدوله، امینالسلطان و عینالدوله دست به دست شد و کشور برای تأمین مخارج دربار و سه سفر پرهزینه اروپایی، در باتلاق وامهای سنگین روسیه و بریتانیا و تعرفههای گمرکی مستشاران بلژیکی فرو رفت.
بحرانهای مدنی و صدور فرمان مشروطیت
با اوجگیری خشم عمومی از استبداد صدارت عینالدوله و فاجعه اسارت دختران قوچان، حوادث فلک تجار قند و هجرت صغری و کبری رقم خورد. مظفرالدینشاه برخلاف فرزندش محمدعلی میرزا، فاقد قساوت خونریزانه بود؛ وی در برابر تحصن ۱۴ هزار نفری مردم در باغ سفارت انگلیس و هجرت مراجع به قم تسلیم شد و در ۱۴ مرداد ۱۲۸۵ دستخط تاریخی تأسیس مجلس شورای ملی را امضا کرد. سرانجام در ۹ دی همان سال در بستر احتضار متن ۵۱ اصل قانون اساسی را توشیح نمود و پنج روز بعد درگذشت.
سالشمار
اردیبهشت ۱۲۷۵
شاهنشاهی اردیبهشت ۲۴۵۵
میلادی مه ۱۸۹۶
جلوس بر تخت سلطنت
آغاز پادشاهی در پی قتل ناصرالدینشاه قاجار.
۱۴ مرداد ۱۲۸۵
شاهنشاهی ۱۴ مرداد ۲۴۶۵
میلادی ۵ اوت ۱۹۰۶
صدور فرمان مشروطه
امضای دستخط تأسیس مجلس شورای ملی.
۹ دی ۱۲۸۵
شاهنشاهی ۹ دی ۲۴۶۵
میلادی ۳۰ دسامبر ۱۹۰۶
توشیح قانون اساسی
امضای ۵۱ اصل نظامنامه اساسی در بستر مرگ.
داوری منابع
اینها حکم تاریخ نیستند. حرف هر کتاب جدا آمده تا کسروی با ناظمالاسلام یا براون قاطی نشود.
کسروی او را با مجلس سازگار میبیند. سستی اراده را عیب میداند، کینهتوزی با قانون را نه.
ناظمالاسلام فرمان را محصول فشار مینویسد. شاه را نقطهٔ ضعف دربار میداند، نه معمار آزادی.
پادشاه همزمان
- مظفرالدینشاهشاه فرمان مشروطه
رویدادها
- صدور فرمان مشروطیت توسط مظفرالدینشاه۱۴ مرداد ۱۲۸۵
- نوشتهٔ ساختگی تکفیر اتابک به نام علمای نجفشهریور ۱۲۸۲
پیوستگان
- عبدالمجید میرزا عینالدولهصدراعظم آغاز جنبش؛ سپس فرماندهٔ سپاه دولتی بر تبریز
- محمدعلیشاهشاه کودتا و استبداد صغیر