غائله عکس بالماسکه مسیو نوز

در ۲۵ اسفند ۱۲۸۳ بهبهانی در مسجد خود بر منبر رفت. ناظم‌الاسلام خطبه را چنین ضبط کرده است:

«ای مردم در چندی قبل تجار اطراف متظلم و شاکی بودند که پادشاه ما اعلیحضرت مظفرالدین شاه، گمرک را واگذار فرموده به مسیو نوز، مستخدم بلژیکی. او هم تعرفه بر گمرک بست و کتابچه طبع کرده و نشر داد که گمرک اجناس را از صادر و وارد بر طبق آن کتابچه بگیرند. لیکن در این مدت بر طبق آن کتابچه احدی از عمال او عمل ننموده‌اند. هرکس هرچه توانسته است از مردم و مال‌التجاره گرفته‌اند... لکن این ایام امری تازه اتفاق افتاده است که کمر اسلام و مسلمانان را شکسته است... و آن این است که عکسی از نوز منتشر شده است و در حالتی عکس برداشته است که لباس مذهبی یا رسمی ما را پوشیده است. یعنی عمامه به سر گذاشته و عبا بدوش افکنده است... باید از اعلیحضرت پادشاه استدعا نماییم که نوز را به واسطه این اهانتی که وارد آورده است... از کار خلع بلکه او را اخراج نمایند.»

گزارش سفارت انگلیس تکه‌ای دارد که ناظم نیاورده: بهبهانی گفت برای قتل نوز فتوا نخواسته‌اند، اما این اهانت بی‌فتوا هم خونش را مباح می‌کند.

همهٔ مجتهدان همراه نشدند. پوشیدن عبا برای غیرآخوند در عرف آن روز همیشه توهین شمرده نمی‌شد. شاه دستخط مبهم به بهبهانی داد که شخصاً پیگیری می‌کند؛ سفر سوم فرنگ نباید به شورش اتباع اروپایی بخورد. عین‌الدوله به چند عالم هدیه داد. در انجمن مخفی برخی گفتند هدف مشروطه است نه شخص نوز؛ اگر نوز برود دیوان می‌ماند. برخی بهبهانی را متهم کردند که عین‌الدوله را می‌اندازد تا اتابک برگردد. ناظم گفت بهبهانی محکم ایستاده است. غائله به بست تجار در بهار ۱۲۸۴ رسید و با قول دولت خوابید. نوز در مهر همان سال به بهانهٔ مذاکره با عثمانی از ایران بیرون رفت.

کسروی سال ۱۲۸۳ را در سایهٔ چیرگی عین‌الدوله آسوده می‌نویسد تا پایان آن. پیکره‌ای از نوز و دیگر بلژیکیان به دست آمد: بزم بال، هر مردی رخت دیگری از رختهای ایران بر تن، نوز عمامه بر سر و عبا بر دوش همچون ملایان. بزم دو سال پیش بود. این زمان مردم از گمرک و بلژیکیان آزرده بودند، بهبهانی از عین‌الدوله رنجیده بود، و کارکنان اتابک از عین‌الدوله کارشکنی می‌کردند. پیکره را در محرم به ملایان دادند. دستاویز این بود که نوز به اسلام استهزا کرده و به علما توهین.

بهبهانی نخست در خانهٔ خود بالای منبر از بدرفتاری نوز گفت و در پایان پیکره را آورد: باید از مظفرالدین شاه برداشتن نوز را خواست. سپس صدرالعلماء، حاجی شیخ مرتضی پسر میرزای آشتیانی، شیخ محمدرضای قمی، و سید احمد طباطبایی برادر طباطبایی پیروی کردند. تا نشستهای محرم به پایان رسید هیاهو بر پا بود و سال ۱۲۸۴ که کسروی جنبش آزادیخواهی را از آن می‌آغازد فرا رسید.

عین‌الدوله به هیاهو ارجی ننهاد. شاه نیز پروا نکرد. نتیجه‌ای در بیرون از ناخشنودی و بدگویی دیده نشد. محرم که تمام شد هیاهو فرو نشست. کسروی می‌گوید دنباله بریده نشد. از همین زمان بود که پیمان همدستی میانهٔ بهبهانی و طباطبایی بسته گردید و جنبش آزادیخواهی سرچشمه گرفت. این داوری کسروی است؛ دنباله را به گفتار دوم می‌سپارد.