برو به محتوا
شیر و خورشید، نشان تاریخی ایران

گاهنامهٔ مشروطه

آخوند خراسانی · مرجع نجف

ملا محمدکاظم آخوند خراسانی

پشتیبان نجفی مشروطه

زاد

هجری شمسی

شاهنشاهی

۲۳۹۸

میلادی

۱۸۳۹

مرگ

هجری شمسی

شاهنشاهی

۲۱ آذر ۲۴۷۰

میلادی

۱۲ دسامبر ۱۹۱۱

تبار و خاستگاه
مشهد مقدس؛ حوزه علمیه نجف اشرف.
خانواده
ملا محمدکاظم خراسانی ملقب به «صاحب کفایه».
پایگاه اجتماعی
زعامت عالیه فقهی و مرجعیت تامه جهان تشیع در نجف.
چرا در این داستان است
رهبر معنوی و فتوایی انقلاب مشروطه و بزرگ‌ترین نظریه‌پرداز فقهی تحدید سلطنت در عصر غیبت.

خلاصه

مرجع بزرگ نجف و پشتیبان مشروطه از بیرون مرز. با مازندرانی فتوا و تلگراف به تبریز و تهران می‌فرستاد. کسروی اختلاف نجف و شیخ فضل‌الله را اختلاف در خواندن شریعت در غیبت امام می‌داند.

زندگی و کار

زعامت حوزه نجف و صدور فتاوای مشروطیت

آخوند خراسانی با تألیف کفایةالاصول استاد بلامنازع فقاهت شیعه بود. او همراه با شیخ عبدالله مازندرانی، مشروطیت و مجلس شورا را برای جلوگیری از تعدیات خودکامگان و مهار استبداد در عصر غیبت امری واجب شرعی اعلام کرد و با تلگراف‌های پیاپی از مجاهدان تبریز و فاتحان تهران پشتیبانی نمود.

تصمیم به جهاد علیه روس و درگذشت ناگهانی

در پی اولتیماتوم روسیه و اشغال آذربایجان در سال ۱۲۹۰ ش، تصمیم گرفت در رأس لشکری از علما و مجاهدان برای جهاد علیه ارتش تزاری عازم ایران شود، اما در بامداد روز حرکت در نجف به طرز مشکوک و ناگهانی درگذشت.

سال‌شمار

  1. تیر ۱۲۸۷

    شاهنشاهی تیر ۲۴۶۷

    میلادی ژوئن ۱۹۰۸

    فتوای تکفیر استبداد صغیر

    صدور حکم جهاد دفاعی و نفی مشروعیت سلطنت محمدعلی‌شاه.

  2. ۲۱ آذر ۱۲۹۰

    شاهنشاهی ۲۱ آذر ۲۴۷۰

    میلادی ۱۲ دسامبر ۱۹۱۱

    رحلت در نجف اشرف

    درگذشت در آستانه حرکت برای نبرد با متجاوزان روس.

داوری منابع

این‌ها حکم تاریخ نیستند. حرف هر کتاب جدا آمده تا کسروی با ناظم‌الاسلام یا براون قاطی نشود.

احمد کسروی — تاریخ مشروطهٔ ایران
روحانیت و مشروطه

کسروی از زبان آخوند و مازندرانی می‌نویسد: چون صاحب شریعت ناپیداست و حکام جور چیره‌اند، باری قانونی باشد و عقلای امت شورا کنند. «مشروطه را از شریعت جدا می‌گرفتند.»

فریدون آدمیت — ایدئولوژی نهضت مشروطیت ایران
اندیشهٔ سیاسی نجف

آدمیت حمایت نجف را سند آن می‌داند که مشروطه در ایران فقط فرنگ‌مآبی نبود؛ فقه هم برای مهار سلطان راه باز کرد.

پادشاه همزمان

رویدادها

پیوستگان