حاج شیخ فضلالله · مجتهد تهران
شیخ فضلالله نوری
زاد
شاهنشاهی
۲۴۰۲
میلادی
۱۸۴۳
مرگ
شاهنشاهی
۱۱ مرداد ۲۴۶۸
میلادی
۳۱ ژوئیه ۱۹۰۹
- تبار و خاستگاه
- لاشت (نور مازندران)؛ مقیم دارالخلافه تهران.
- خانواده
- حاج شیخ فضلالله نوری؛ از شاگردان طراز اول میرزای شیرازی در سامرا.
- پایگاه اجتماعی
- فقهای عالیرتبه اصولی و مجتهدان صاحب فتوا در پایتخت.
- چرا در این داستان است
- بزرگترین نظریهپرداز اسلام سنتی و جریان «مشروطه مشروعه» در نفی قانونگذاری عرفی پارلمان.
خلاصه
مجتهد متنفذ تهران. نخست با دو سید همراه بود، سپس مشروعه را در برابر مشروطه علم کرد و در استبداد صغیر کنار دربار ایستاد. پس از فتح تهران اعدام شد. کسروی جدایی را بر سر شریعت مینویسد، نه بر سر جاه.
زندگی و کار
از همراهی در مهاجرت تا علم کردن مشروعه
در مهاجرت کبری به قم همراه علما شد، اما با گشایش مجلس اول و تدوین متمم قانون اساسی، اصل مساوات حقوقی و آزادی مطبوعات را بدعت و در تعارض با احکام شریعت خواند. او با خروج به حرم شاه عبدالعظیم و انتشار لوایح اعتراضی، کانون جریان مشروعهخواهی را پایهگذاری کرد و بر نظارت پنج فقیه طراز اول پای فشرد.
استبداد صغیر و محاکمه در میدان توپخانه
در دوره استبداد صغیر کنار دربار محمدعلیشاه ایستاد و مجلس را خلاف اسلام دانست. پس از فتح تهران از پناهندگی به سفارتخانههای روس و عثمانی امتناع ورزید. او در دادگاه انقلابی محاکمه و در غروب ۱۱ مرداد ۱۲۸۸ در میدان توپخانه به دار آویخته شد.
سالشمار
تیر ۱۲۸۶
شاهنشاهی تیر ۲۴۶۶
میلادی ژوئن ۱۹۰۷
تحصن مشروعه در شاه عبدالعظیم
خروج اعتراضی علیه اصول متمم قانون اساسی مجلس اول.
۱۱ مرداد ۱۲۸۸
شاهنشاهی ۱۱ مرداد ۲۴۶۸
میلادی ۳۱ ژوئیه ۱۹۰۹
اعدام در میدان توپخانه
اجرای حکم دار توسط دادگاه انقلابی مشروطه.
داوری منابع
اینها حکم تاریخ نیستند. حرف هر کتاب جدا آمده تا کسروی با ناظمالاسلام یا براون قاطی نشود.
«حاجی شیخ فضلالله رواج شریعت را میطلبید و به یکبار از هم جدا میبودند.» کسروی نزاع را فقهیسیاسی میبیند. این با روایتی که شیخ را فقط مزدور دربار میکند یکی نیست.
ناظمالاسلام همراهی نخستین و سپس جدایی را روزبهروز نوشته است. شیخ در این روایت از مدافع عدالتخانه به نقاد قانون عرفی بدل میشود.
براون او را رأس مخالفان متمم قانون اساسی میشناسد. همدلی براون با مجلس است؛ با این حال وجود یک جبههٔ شرعی را جدی میگیرد.
پادشاه همزمان
- محمدعلیشاهشاه به توپ بستن مجلس
رویدادها
- امضای متمم قانون اساسی۱۵ مهر ۱۲۸۶
- آشوب میدان توپخانه و محاصرهٔ بهارستان۱۵ آذر ۱۲۸۶
- به توپ بستن مجلس و واقعه باغشاه۲ تیر ۱۲۸۷
- محاکمه و اعدام شیخ فضلالله نوری۱۱ مرداد ۱۲۸۸
پیوستگان
- سید محمد طباطباییپیشوای روحانی مشروطه در تهران
- سید عبدالله بهبهانیپیشوای سیاسیتر روحانیان مشروطهخواه تهران
- محمدعلیشاهشاه کودتا و استبداد صغیر
- ملا محمدکاظم آخوند خراسانیپشتیبان نجفی مشروطه
- شیخ محمدتقی نجفی اصفهانی (آقانجفی)مجتهد مقتدر اصفهان؛ پیشگام تحریم عملی تنباکو
- سید محمدکاظم طباطبایی یزدیمرجع نجف؛ مخالف مشروطهٔ عرفی