آیتالله · مجتهد تهران
سید محمد طباطبایی
زاد
شاهنشاهی
۲۴۰۱
میلادی
۱۸۴۲
مرگ
شاهنشاهی
۸ دی ۲۴۷۹
میلادی
۲۹ دسامبر ۱۹۲۰
- تبار و خاستگاه
- تهران؛ خاندان سادات طباطبایی سنگلجی.
- خانواده
- میرزا سید محمد طباطبایی؛ فرزند سید صادق طباطبایی و پدر سید محمدصادق طباطبایی.
- پایگاه اجتماعی
- علمای طراز اول و مجتهدان نواندیش دارالخلافه تهران.
- چرا در این داستان است
- رهبر فکری و اخلاقی جنبش مشروطیت، بنیانگذار مدرسه اسلام، و پیشوای هجرت صغری و کبری.
خلاصه
یکی از دو سید تهران. نامه به عینالدوله و به شاه نوشت، به شاه عبدالعظیم و قم رفت، و مشروطه را از عدالتخانه به مجلس کشاند. کسروی او را صادق میخواند. این ستایش کسروی است، نه بیگناهی تاریخی.
زندگی و کار
نواندیشی دینی و تأسیس مدرسه اسلام
طباطبایی از نادر مجتهدانی بود که آموزش نوین و تأسیس مدارس ملی را از فرایض زمانه میدانست. او مدرسه اسلام را برپا کرد و در گفتگوهای شبانه با ناظمالاسلام کرمانی در بهمن ۱۲۸۳ ش، شرط رهایی کشور را نه در عزل و نصب وزرا، بلکه در استقرار حکومت مشروطه، حاکمیت قانون اساسی و آگاهی توده مردم دانست و بستر تأسیس انجمن مخفی را فراهم کرد.
رهبری هجرتها و دفاع از مجلس
در هجرت صغری به شاه عبدالعظیم و هجرت کبری به قم دوشادوش بهبهانی پیشگام بود و تأسیس عدالتخانه و مجلس را مطالبه کرد. در مجلس اول به عنوان پیشوای روحانی ناظر بر قانونگذاری حضور داشت و از شمول حقوق ملت و برابری همگان در برابر قانون دفاع نمود. پس از به توپ بستن مجلس دستگیر و به خراسان تبعید شد و پس از فتح تهران با احترام بازگشت.
سالشمار
آذر ۱۲۸۴
شاهنشاهی آذر ۲۴۶۴
میلادی دسامبر ۱۹۰۵
هجرت صغری
رهبری متحصنان در حرم حضرت عبدالعظیم.
تیر ۱۲۸۵
شاهنشاهی تیر ۲۴۶۵
میلادی ژوئیه ۱۹۰۶
هجرت کبری به قم
خروج علما به قم برای فشار نهایی جهت صدور فرمان مشروطه.
تیر ۱۲۸۷
شاهنشاهی تیر ۲۴۶۷
میلادی ژوئن ۱۹۰۸
تبعید پس از کودتای باغشاه
دستگیری توسط قزاقها و نفی بلد به خراسان.
داوری منابع
اینها حکم تاریخ نیستند. حرف هر کتاب جدا آمده تا کسروی با ناظمالاسلام یا براون قاطی نشود.
«دو سید راستی را مشروطه و قانون میخواستند.» کسروی طباطبایی را از بهبهانی نرمتر و بیشائبهتر میبیند. در گفتار پنجم میگوید کارشان ارجدار است و لغزش این بود که پس از فرمان مردم را راه ننمودند.
ناظمالاسلام طباطبایی را محور نامهها و بستنشینی علما مینویسد. روایت او تهرانی است و دو سید را در مرکز صفحه میگذارد.
براون طباطبایی را مجتهد قانونخواه میشناسد و برای فرنگ گزارش میدهد که جنبش فقط غوغای بازار نیست.
پادشاه همزمان
- مظفرالدینشاهشاه فرمان مشروطه
رویدادها
- مهاجرت کبری علمای تهران به قم۲۴ تیر ۱۲۸۵
- صدور فرمان مشروطیت توسط مظفرالدینشاه۱۴ مرداد ۱۲۸۵
- به توپ بستن مجلس و واقعه باغشاه۲ تیر ۱۲۸۷
- هنگامهٔ مسجد شاه و منبر سید جمال واعظ۲۲ آذر ۱۲۸۴
- نامه طباطبایی به عینالدوله و برداشتن پرده از مجلس۲۰ اردیبهشت ۱۲۸۵
پیوستگان
- سید عبدالله بهبهانیپیشوای سیاسیتر روحانیان مشروطهخواه تهران
- شیخ فضلالله نوریپیشوای شرعی مخالف مشروطهٔ عرفی
- عبدالمجید میرزا عینالدولهصدراعظم آغاز جنبش؛ سپس فرماندهٔ سپاه دولتی بر تبریز
- سید جمالالدین واعظ اصفهانیواعظ مشروطهخواه تهران