اتابک اعظم · امینالسلطان · صدراعظم
میرزا علیاصغرخان امینالسلطان
زاد
شاهنشاهی
۲۴۱۷
میلادی
۱۸۵۸
مرگ
شاهنشاهی
۸ شهریور ۲۴۶۶
میلادی
۳۱ اوت ۱۹۰۷
- تبار و خاستگاه
- دارالخلافه تهران؛ خاندان ابراهیم خان امینالسلطان (گرجیتبار).
- خانواده
- میرزا علیاصغر خان اتابک اعظم؛ فرزند پیشکار ارشد ناصرالدینشاه.
- پایگاه اجتماعی
- اشرافیت دیوانی و صدارتعظمای متأخر قاجار.
- چرا در این داستان است
- صدراعظم سه پادشاه قاجار، معمار وامهای سنگین روسیه و امتیازات بزرگ اقتصادی، و مقتول ترور بهارستان.
خلاصه
چندبار صدراعظم ناصرالدینشاه و مظفرالدینشاه. مرد وام روس و تعرفههای گمرکی. پس از سفر فرنگ به صدارت محمدعلیشاه برگشت و همان سال به تیر عباسآقا تبریزی افتاد. کسروی او را دشمن در جامهٔ دوستی میخواند.
زندگی و کار
صدارتهای سهگانه و دیپلماسی وام
در ۳۰ سالگی به صدارت ناصرالدینشاه رسید و لقب اتابک اعظم یافت. او در عهد ناصری و مظفری با مانور میان سفارتخانههای روس و انگلیس، امتیازات کشتیرانی کارون، بانک شاهنشاهی، انحصار تنباکوی رژی و وامهای ۲۲.۵ و ۱۰ میلیون روبلی را منعقد ساخت. پس از عزل در ۱۲۸۲ ش، عازم سفر دور دنیا شد و از ژاپن و اروپا بازدید کرد.
بازگشت به قدرت و ترور در بهارستان
محمدعلیشاه او را برای مهار بحران مجلس اول به صدارت بازگرداند. او کوشید راهی بینابینی میان دربار و بهارستان بگشاید، اما فداییان انقلابی به او بدگمان ماندند و در شامگاه ۸ شهریور ۱۲۸۶ هنگام خروج از مجلس به دست عباسآقا صراف تبریزی (با هدایت حیدرخان عمواوغلی) به قتل رسید.
سالشمار
۱۲۶۷
شاهنشاهی ۲۴۴۷
میلادی ۱۸۸۸
صدارت عهد ناصری
رسیدن به صدارت عظمی در ۳۰ سالگی و اخذ لقب اتابک اعظم.
اردیبهشت ۱۲۸۶
شاهنشاهی اردیبهشت ۲۴۶۶
میلادی مه ۱۹۰۷
صدارت محمدعلیشاه
بازگشت از فرنگ و تشکیل کابینه در دوره مجلس اول.
۸ شهریور ۱۲۸۶
شاهنشاهی ۸ شهریور ۲۴۶۶
میلادی ۳۱ اوت ۱۹۰۷
ترور در بهارستان
قتل در برابر صحن مجلس شورای ملی به دست عباسآقا تبریزی.
داوری منابع
اینها حکم تاریخ نیستند. حرف هر کتاب جدا آمده تا کسروی با ناظمالاسلام یا براون قاطی نشود.
کسروی او را دشمن در جامهٔ دوستی میخواند. مینویسد با مجلس آشتی میجست اما در دل هوای استبداد داشت. کشتهشدنش را پایان یک دوره از سیاستورزی قاجار میداند.
ناظمالاسلام ترور اتابک را ضربه به شاه میداند. تیر عباسآقا را نتیجهٔ بیصبری تندروها مینویسد.
براون اتابک را زیرک و پرپیچوخم میبیند. گزارشش از او در لندن، مردی است که برای بازگشت به قدرت همهجا لابی میکرد.
پادشاه همزمان
- مظفرالدینشاهشاه فرمان مشروطه
رویدادها
- ترور میرزا علیاصغرخان اتابک اعظم در بهارستان۸ شهریور ۱۲۸۶
- واگذاری انحصار صدور تنباکو پس از لغو رژیفروردین ۱۲۷۱
- نوشتهٔ ساختگی تکفیر اتابک به نام علمای نجفشهریور ۱۲۸۲
پیوستگان
- محمدعلیشاهشاه کودتا و استبداد صغیر
- مظفرالدینشاهشاه فرمان و قانون اساسی