فتح تهران و اعادهٔ مشروطیت

خلاصه

پیوستن سواران بختیاری به رهبری سردار اسعد و مجاهدان شمال به فرماندهی سپهدار تنکابنی و یپرم‌خان، ورود به پایتخت، پناهیدن محمدعلی‌شاه به سفارت روس و احیای مشروطیت.

زمینه

پس از یازده ماه ایستادگی تبریز، سپهدار از لشکر عین‌الدوله برید و به تنکابن برگشت. نیمه‌های اردیبهشت ۱۲۸۸ محمدعلی‌میرزا، زیر فشار گیلان و اصفهان و گذشتن قشون روس از جلفا، دستخط مشروطه و عفو داد. سواران بختیاری و مجاهدان شمال در ۲۲ تیر همان سال به تهران درآمدند.

چه رخ داد

پیامد

خلع شاه و پادشاهی احمدشاه در ورقهٔ جداست. اعدام نوری پس از فتح است. سوءقصد کریم دواتگر در دی ۱۲۸۷ در همین جلد کسروی آمده و تا فتح تهران در زندان ماند.

سال‌شمار

1. اردیبهشت ۱۲۸۸

   شاهنشاهی اردیبهشت ۲۴۶۸

   میلادی آوریل ۱۹۰۹

   دستخط دوباره

   عفو و مشروطه روی ۱۵۸ اصل؛ پس از جلفا. کسروی این را از ناچاری می‌داند.

2. ۲۲ تیر ۱۲۸۸

   شاهنشاهی ۲۲ تیر ۲۴۶۸

   میلادی ۱۳ ژوئیه ۱۹۰۹

   ورود به تهران

   پناه شاه به زرگنده.

داوری منابع

دوره

• استبداد صغیر

پادشاه

• محمدعلی‌شاه

کسان

• علی‌قلی‌خان سردار اسعد بختیاریفرماندهٔ ستون بختیاری در فتح تهران

  فرماندهی عالی سواران بختیاری در فتح تهران و مدیریت انتقال قدرت.

• محمدولی‌خان تنکابنی سپهدار اعظمفرماندهٔ ستون گیلان در فتح تهران

  فرماندهی مجاهدان گیلان و تنکابن در حرکت به سوی پایتخت.

• یپرم‌خان داویدیانفرماندهٔ مجاهد ارمنی؛ رئیس نظمیهٔ تهران

  فرمانده نظامی پیشاهنگ قوا در تسخیر مواضع کلیدی تهران و نظمیه.

• محمدعلی‌شاهشاه کودتا و استبداد صغیر

  پس از شکست قوا به سفارت روسیه در زرگنده گریخت و خلع شد.

• نجف‌قلی‌خان صمصام‌السلطنهگشایندهٔ اصفهان؛ رئیس‌الوزرای سال‌های بعد

  بسیج نیروهای پشتیبانی در اصفهان و تأمین لجستیک فتح تهران.